هنرستان کشاورزی شهید باهنر

احتياجات آبي و مصرف آب : نيازهاي آبي روزانه گروههاي مختلف گاو شيري در جدول 1و2 نشان داده شده است . هر نوع محدوديت در مصرف آب ، حدود نيم تا يك كيلو گرم مصرف ماده خشك و يك تا 5/2 كيلو گرم توليد شير را كاهش مي دهد . گاوهاي دوشا روزانه ده مرتبه آب مي نوشند و به طور كلي گاوهاي شيري بازاء توليد هر كيلوگرم شير به حدود 5/4 تا 5 كيلو گرم آب نياز دارند . البته ذكر اين نكته ضروري است كه آب مصرفي گاو از نوشيدن و جذب رطوبت خوراك بدست مي آيد . براي مثال اگر جيره اي حاوي 40% رطوبت باشد بدين معنا است كه اگر در روز 37 كيلوگرم خوراك مصرف كند ،حدود 8/14 كيلو كرم آب وارد بدنش شده است . البته رطوبت جيره به تركيب وجود سيلاژ يا علوفه تازه در آن بستگي دارد . مثلاً جيره هايي كه سيلاژ ذرت زيادي دارند ، حدود 10 الي 20 كيلو گرم آب به بدن دام مي رسانند. برخي از عواملي كه بر رفتارهاي نوشيدن آب دام اثر مي گذارند عبارتند از : الگوي خوراك خوردن گاوها ، سهولت دستيابي به آبشخورها ، دماي آب و نحوه دسترسي به آب (تانك يا آبخوري هاي خودكار )فضاي قابل دسترسي آبشخورها . در ساعاتي از شبانه روز كه گاوها حداكثر مصرف ماده خشك را دارند ، بيشترين حجم آب مورد نياز بدن خود را نيز مي نوشند ، در اين شرايط گاوها علاقمند هستند كه بطور متناوب غذا خورده و آب بنوشند .بطور ايده آل بايد درهنگام مصرف خوراك آب تميز و تازه در اختيار گاوها باشد . در آب وهواي سرد اكثر گاوها ترجيح مي دهند كه بجاي برف و يخ هاي شكسته از آب استفاده كنند ، بنابراين براي افزايش سرانه آب بايد مانع از يخزدگي آبخوري ها شد . در برخي از منابع اشاره شده است گاوهايي كه آب سرد بيشتري مي نوشند تاثيري بر ميزان مصرف خوراك توليد شير آنها ندارد ولي برخي منابع ديگر اعلام كرده اند گاوهايي كه آب سرد كمتري مي نوشند توليد شيرشان بيشتر مي گردد عموماً در زمستان گاوها آب گرم را به سرد ترجيح ميدهند . تحقيقات گوناگون بيان كرده اند كه گاوهاي قوي و مهاجم نسبت به گاوهاي ضعيف تر بيشتر از آبخوري ها استفاده مي كنند . اين گاوها خوراك بيشتري خورده، شيرزيادتر و با چربي بالاتري توليد مي نمايند. اين رفتار هاي اجتماعي گاوها در بهاربندي از بعد اقتصادي براي گاوداران اهميت دارد . گاهي انتقال يك رأس دام از يك بهاربند به بهاربندي ديگر مشكل را مرتفع مي سازد . گوساله هايي كه از شير جايگزين شونده داراي منيزيوم بالا استفاده مي كنند ، بيشتر دچار سنگ كليه مثانه مي گردند . NRC  ميزان 7/. تا 8/. درصد منيزيوم را براي جايگزين هاي شیر توصيه كرده است همچنين منابع نوين پيشنهاد كرده اند كه راندمان رشد گوساله را مي توان با در اختيار قرار دادن آب آزاد بهبود بخشيد .اگر ميزان مصرف آب حدود 15 الي 20% با آنچه در جدول 1و 2 نشان داده است مغايرت داشت مصرف وكيفيت آب گله دچار مشكل بوده و توليد شير در آن افت خواهد كرد . بطور كلي وقتي درجه حرارت هوا از 7 درجه سانتي گراد بالاتر رود ، ميزان مصرف آب افزايش پيدا مي كند و در دماي كمتر از 10 درجه سانتي گراد افت مي كند . گاوهاي گوشتي نيز در 4 ساعت 5 الي 6 مرتبه آب مينوشند و بطور نمونه يك گاو پرواري 450 كيلو گرمي در دماي 10 درجه به 17 تا 36 كيلوگرم آب و دوره هاي 30 درجه سانتي گراد به 36 تا 82 كيلوگرم آب در روز نياز دارد. جدول 1و2 برخي از عوامل را كه بر مصرف آب گاو اثر مي گذارد ، نشان مي دهد . جدول 1) نيازهاي آبي گاوهاي شيري : نوع دام سن يا توليد ليتر در روز   گوساله هاي هلشتاين  گوساله هاي هلشتاين گوساله هاي هلشتاين گوساله هاي هلشتاين گوساله هاي هلشتاين     1ماهه 2 ماهه 3 ماهه 4ماهه 5ماهه   6/7-5 2/9- 7/5 6/10 -8 3/13- 4/11 5/17-5/14 تليسه هاي هلشتاين تليسه هاي هلشتاين 18-15 24-18 27-4/22 5/36-7/27 گاوهاي جرزي گاوهاي گرنزي گاوهاي هلشتاين ،بروان سوئيس و آيرشاير 14 كيلو گرم شير در روز 14 كيلوگرم شير در روز 14 كيلوگرم شير در روز 59-4/49 8/60-4/52 6/64-1/55 گاوهاي هلشتاين ،براون سوئيس و آيرشاير گاوهاي هلشتاين ،براون سوئيس و آيرشاير گاوهاي هلشتاين ،براون سوئيس و آيرشاير 22 كيلوگرم شير در روز 36 كيلوگرم شير در روز 46 كيلوگرم شير در روز 6/102-2/91 6/159- 4/144 6/197- 4/182 گاوهاي خشك ،6 تا 9 ماه آبستن   4/94- 2/34             جدول 2) نياز روزانه آب مصرفي گاوها ي دوشا بر حسب درجه حرارت محيط:   دماي محيط (درجه سانتي گراد) ميانگين توليد شير در روز (كيلوگرم )   14 32 40 50 4/4 58 96 115 134 6/15 63 107 129 150 7/26 70 123 150 175    جدول 3)عوامل احتمالي كه باعث افت مصرف آب مي شوند : عامل اوليه مشكلات خاص فقدان وسايل و امكانات آبخوري پوسيدگي و خورده شدگي دريچه هاي خروجي آب فشار ناكافي سامانه حداقل 20 پوند فشار لازم است كيفيت ضعيف شيميايي آب بسيار قليايي يا اسيدي سولفيد هيدرژن (بوي تخم مرغ گنديده) طعم فلزي آهن ازدياد مواد جامد غير محلول در آب آلودگي كلي فرم باكترياي حاصل از آلودگي مدفوع در آب مواد شيميايي سطحي كه گاو بر روي آن مي ايستد ولتاژ برق حاصل از سيم هاي لخت دسترسي محدود اندك گاوها به آبخوري ها تراكم بيش از حد – سطوح گلي و لجني- مكانهاي نامناسب آبخوري ها علائم مصرف ناكافي يا بيش از حد آب: مصرف كم آب باعث محدود شدن خروج ادرار و سفت شدن مدفوع دام مي گردد، اين حالتها ممكن است علائم دهيدراسيون ناشي از بيماري باشد . محدوديت منابع آبي در گاوداري باعث محدودشدن توليد شير و اگر دام از گودالهاي آب حاوي ادرار استفاده كند ، بيماري روده اي بو جود مي آيد . بخاطر داشته باشيد فقدان نمك ، پتاسيم و پروتئين خام در جيره غذايي نيز مي تواند اين رفتارها را ايجاد كند . مصرف بيش از حد آب باعث توليد بيش از اندازه ادرار و شل شدن غير طبيعي مدفوع و تاحدي ايجاد نفخ گردد . اين نوع نفخ بيشتر در گوساله ها ديده مي شود . اسهال حاصل از مصرف بيش از اندازه آب از نظر رنگ و بو طبيعي و عادي مي باشد . در شرايطي كه دام مقدار بسيار زيادي آب مصرف مي كند ، احتمالاً مصرف نمك و جوش شيرين در آن بالا بوده و يا خوراك آلودگي داشته است . كيفيت آب: مشكلات ناشي از كيفيت نامناسب آب چاه ها و چشمه ها به ويژه در زماني كه مديريت محيطي ضعيف باشد ، ديده مي شود . گاهي اين منابع آبي داراي فاضلابهاي صنعتي ، شيردوشي يا تانك هاي سپتيك مي باشند . از آنجا كه گاوهاي پر شير ممكن است روزانه 90 تا 140 ليتر آب مصرف كنند ، نسبت به كيفيت آب حساس تر هستند . اگر گاوها از آب بركه استفاده مي كنند بيشتر در معرض خطرات بيماري هاي باكتريايي قرار خواهند گرفت ، لذا توصيه مي شود با فنس اطراف اين منابع آبي را محصور نمود . لازم به يادآوري است با بررسي كيفيت آب در محل مصرف موثر تر است از منبع و سرچشمه است ، زيرا نشان دهنده دقيق آبي است كه مدام مي نوشد . توجه به اين نكته ضروري است كه آب مورد استفاده در شير دوشي براي شستشوي دستگاه پستانها بايد حتماً عاري از كلي فرم ميكروبي باشد . همچنين اگر گاوها از آب آلوده استفاده كنند ، توليد شير كاهش پيدا كرده احتمال بروز كتوز و اسهال مزمن افزايش مي يابد . توصيه مي شود آبخوري ها حد اقل هفته اي دو مرتبه تميز شوند . ((كيفيت شيميايي آب: )) آبهايي كه ميزان سولفات و منيزيوم بالايي دارند ، باعث بروز اسهال شده و احتياجات روزانه بدن به سلنيوم ، ويتامين E و مس افزايش مي دهند . آبهايي كه آهن بالايي دارند ، نياز روزانه گاوهاي شيري به مس را ازدياد مي بخشند . اگر آب گاوداري تا حدي اسيدي باشد (PH كمتر از 5/5 )ممكن است اسيدوز خفيف با نشانه هاي زير بوجود آيد : ٭كاهش توليد شير                                                     ٭كاهش درصد چربي شير ٭كاهش افزايش وزن روزانه                                           ٭ مشكلات از غذا افتادگي ٭شيوع بيماري هاي متابوليك و عفوني                          ٭افزايش درصد ناباروري در گله ٭افزايش ميزان حذف منابع آبي قليايي (PH  بيش از 5/8 )ممكن است آلكالوز خفيف با نشانه هاي زير را بوجود آورد : ٭كمبود ويتامين B و اسيدهاي امينه ٭برخي از علايم شبيه اسيدوز خفيف در اين هنگام اگر جيره حاوي يونجه بافر و مواد معدني بالايي باشد ، آلكالوز تشديد مي شود سطوح بيش از 100 الي 150 پي پي ام نيترات (NO3) در آب مي تواند مشكلات توليد مثلي در گاوهاي بالغ در رشد تليسه ها بوجود آورد . البته تاثير نيترات در كاهش توليد شير ديده نشده است . علايم مسموميت با نيترات شامل نا باروري ، محدوديت افزايش وزن ، سقط ، بيماريهاي تنفسي و حتي مرگ است . وجود بيش از حد 1- پي پي ام در آب سمي باشد وميزان 125 پي پي ام منيزيوم و 250 پي پي ام سولفات باعث رواني و شل شدگي مدفوع مي گردد . آبي كه گوساله ها مصرف مي كنند بايد فاقد انواع باكتري هاي بيماريزا بوده و ميزان كلي فرم باكتريايي آب مصرف گاوهاي بالغ بايد كمتر از 10 در هر 100 ميلي ليتر باشد در همين راستا نظافت مرتب و منظم آبخوري ها ضروري مي نمايد . ((بررسي كيفيت آب )): لازم است كه سالانه آب گاوداري از نظر كلي فرم ها ، PH ، نيترات و نيتريت ها و مجموع باكتري ها بررسي و آزمايش شوند . اكثر آزمايشگاهها توانايي آزمايش فاكتورهاي آب را دارا هستند . ضمناً سطوح قابل قبول تستهاي كيفي آب در جدول 4 ارائه شده است . جدول 4: فاكتورهاي آناليز كيفي آب مورد ميانگين مورد انتظار سطح ايجاد مشكل احتمالي براي گاوها PH 7 5/7-8/6 زير 5/5 – بالاتر از 5/8   ppm ppm ppm مواد جامد محلول 368 500 يا كمتر بيش از 3000 مجموع قليائيت 141 400-0 بيش از 5000 سولفات 5/35 250-0 بيش از 2000 فلورايد 23/. 2/1-0 بيش از 4/2 كلسيم 4/60 43-0 بيش از 500 منيزيوم 9/13 29-0 بيش از 125 آهن 9/13 29 -0 بيش از 3/. منگنز 3/. 5./. -0 بيش از 5/. مس 1/. 6/. - 0 بيش از 6/. تا 1 ارسنيك _ 5./. بيش از 2/. كادميوم _ 1./.-0 بيش از 5./. سرب _ 5./.-0 بيش از 1/. نيترات (NO3) 8/33 10 - 0 بيش از 100 نيتريت (NO2) 28/. 1/. - 0 بيش از 4 الي 10 سولفيد هيدرژن _ 2 -0 بيش از 1 باريوم _ 1 _0 بيش از 10 روي _ 5_0 بيش از 25 مجموع باكتري ها درصد ميلي ليتر 336300 زير 200 بيش از يك ميليون مجموع كلي فرم درصد ميلي ليتر 933/. كمتر از 1 بيش از 1 براي گوساله ها بيش از 15 تا براي 50 براي گاوها كلي فرم مدفوع _ كمتر از 1 بيش از 1 براي گوساله ها بيش از 10 براي گاوها    توجه به اين نكته ضروري است كه نبايد هر آبخوري در بهاربند براي بيش از 20 رأس گاو در نظر گرفته شود . لازم به ذكر است آبخوري ها در محل هايي قرار داده شوند كه به سهولت قابل دسترسي توسط دامها باشند ، اين مطلب در شرايط استرس هاي گرمايي اهميت بيشتري پيدا مي كند . در صورتي كه آب زيادي در اطراف آبخوري ها ريخته شده و محيطي خيس و لجني بوجود آورد احتمال بروز بيماري هايي مانند ورم پستان پيدا مي كند . در پايان شايان ذكر است كه هرچند در جيره غذايي ، تعادل پروتئين ، انرژي ، مواد معدني و ... اهميت زيادي دارد ولي هرگز نبايد آب و كيفيت آن را فراموش كرد، زيرا بدون وجود آب سالم ، تميز و با كيفيت نمي توان به عملكرد مظلوب در گاوها و گوساله ها دست يافت . منابع مورد استفاده : 1- grant , R .(1996). Water Quality and Requirements for dairy cattle . Nebguide 2- lrwin , R . W. (1992) Water require,ments of livestock Ontario university 3 – Maynard , H .(1992) . milk production linked to water quality , Reaap Canada ترجمه : آبتين اژدري لینک به منبع:http://www.skhass.org/