مهندسی نقشهبرداری و طراحی فضای سبز
توسعه فضای سبز در شهرها در بسیاری از موارد به صورت تجربی دنبال شده و پروژههای مرتبط با آن طراحی و اجرا میشود و این در حالی است که با توجه به نقش فضای سبز در زیباسازی سیما و منظر شهر، لازم است تا با افزایش فضای سبز، به صورت مهندسی و صحیح برخورد کرد.
پیشرفت چشمگیر صنعت و تکنولوژی و افزایش جمعیت از جمله مواردی است که زندگی را روی کره خاکی، برای انسانها هر روز مشکل و دشوارتر میکند.
با این همه فناوری و پیشرفت تکنولوژی از جمله راهکارهایی است که در زندگی امروز انسانهای شهرنشین جایگاه ویژهای دارد.آنها میتوانند با بهره گیری از ابزارهای جدید بخشی از دشواریهای زندگی روزمره را کاهش داده و راه هموارتری را بپیمایند.
یکی از عمدهترین مسایل شهرها و شهرنشینان امروزی، بروز و افزایش آلودگیهای ناشی از پیشرفتهای صنعتی است که گستره وسیعی از انواع آلودگی را در بر میگیرد. از طرفی افزایش روزافزون جمعیت، یعنی تراکم بیشتر در یک فضایی که روز به روز به حجم آلایندههای آن افزوده میشود، انسانها را بیش از گذشته در معرض خطر قرار داده است.
بسیاری از کشورهای جهان هم اکنون با مشکل آلودگی محیطزیست به ویژه در شهرها روبهرو هستند و در این میان ایران که کشوری پرجمعیت است از این قاعده مستثنی نیست.
در راستای کاهش آلودگیها در زندگی شهری، پرداختن به مقوله فضای سبز و افزایش آن تا حدی که یک جامعه پرجمعیت با وسعت زیاد را مجاب سازد، مهم و امری انکار ناپذیر است.
توسعه فضای سبز در شهرها در بسیاری از موارد به صورت تجربی دنبال شده و پروژههای مرتبط با آن طراحی و اجرا میشود و این در حالی است که با توجه به نقش فضای سبز در زیباسازی سیما و منظر شهر، لازم است تا با افزایش فضای سبز، به صورت مهندسی و صحیح برخورد کرد.
کاربرد عمل نقشهبرداری در طراحی مهندسی فضای سبز را از یک دیدگاه کلی میتوان به دو بخش تقسیم کرد:
- استفاده از تکنیکهای مختلف مهندسی نقشهبرداری در طراحی مهندسی فضای سبز
- استفاده از شاخه GIS برای ثبت رقومی در طراحی فضای سبز
استفاده از تکنیکهای مهندسی نقشهبرداری
یکی از مهمترین مقولات که در کنار ایجاد فضاهای سبز به صورت متناسب با تراکم یک منطقه مطرح است. چگونگی طراحی مهندسی یا مساله زیباسازی فضای سبز است. بیتردید روحیه بشر، هرج و مرج طلب نیست و بر همین پایه از هر امری که به نوعی ایجاد هرج و مرج و نامنظمی را در سطح جامعه ترویج میبخشد، گریزان است.
حال چنانچه درنظر بگیریم، در یک شهر پیشرفته با مکانیزم ساختاری مهندسی و معماری مدرن، فضای سبز به صورت پراکنده و خارج از چارچوب هندسی ایجاد شود، گر چه ممکن است هدف اصلی که همان ترویج فضاهای سبز و مبارزه با آلودگی و ناهنجاریها در جامعه است، را تحقق بخشد. اما به صرف اینکه به صورت نامنظم گسترش یافته، ممکن است بر زیباسازی شهر و محیط اطراف خود، تاثیر نامطلوب گذارند.
مراتع و جنگلها از جمله فضاهای سبزی است که هدف نخست را تحقق میبخشد، اما فکر اینکه در یک شهر پیشرفته، فضای سبز به صورت جنگل و مرتع به صورت طبیعی و نامنظم به چشم میخورد، بسیار عجیب به نظر میرسد.
این است که کارشناسان طراحی مهندسی فضای سبز را بر آن میدارد تا هم راستا به ایجاد فضاهای سبز متناسب، به فکر منظمسازی و زیباسازی آن باشند. در این بین نقش مهندسی نقشهبرداری بسیار واضح به چشم میخورد.
برای ایجاد یک پارک شهری یا جنگلی، ابتدا لازم است تا طرح معماری ایجاد این فضا روی زمین پیاده شود. برای دستیابی به این هدف، لازم است تا با استفاده از ابزار دقیق نقشهبرداری، فواصل و زوایا را به صورت دقیق روی زمین پیاده کند. این در صورتی امکانپذیر است که فضاهای سبز به شکل ساده هندسی گسترش یابد.
با پیشرفت تکنولوژی، امروزه میتوان از ابزاری رقومی استفاده کرد که این موضوع، از دید شهرداریها پنهان نیست، منتهی چه بسا تاکنون این علم در خدمت ثبت مالکیتها قرار داشته است و تاکنون از آن برای ثبت فضاهای سبز استفاده نشده است.
یک نقشه رقومی، نقشهای است که در آن اطلاعات مکانی را به جای ذخیره در حالت گرافیکی، به صورت رقومی نگهداری میکنند و این قابلیت را داراست تا هر لحظه که بخواهند آن را به صورت گرافیکی درآورند.
تهیه نقشههای رقومی شامل سه مرحله است:
1) به دست آوردن و جمعآوری اطلاعات شامل تبدیل اطلاعات به حالت رقومی
2) پردازش اطلاعات از طریق ایجاد انتقال اطلاعات به ساختارهای متفاوت
3) ارایه اطلاعات با استفاده از تکنیکهای گرافیک کامپیوتری، برای نمایش تصویری و انتقال اطلاعات به یکدیگر
در ارایه توضیحی شفاف در این زمینه، میتوان چنین گفت همانطور که یک قطعه زمین لازم است تا از نظر محل و مکان، مالکیت، آدرس، شماره و ... در یک محل ثبت شود.
این اطلاعات در فایلهای کامپیوتری به صورت « دیتابیس » حفظ و نگهداری میشود که در این صورت میتوان بر اساس نیاز کاربران مختلف، نقشههای گرافیکی کامپیوتری متفاوتی برای نمایش تصویری از آن استخراج کرد.
هماکنون در بسیاری از کشورهای صنعتی مانند کانادا، سوئد، آمریکا و پرتغال، به ثبت فضاهای سبز اقدام شده است و به کمک دیتابیسهای موجود، به راحتی میتوان هرگونه اطلاعات خاص را از آن به منظور مقاصد مختلف استخراج کرد که به نام GPS معروف است.
در بین این گیرندهها، یک نوع گیرنده دستی به چشم میخورد که استفاده از آن بسیار آسان بوده و در عین حال دقت مناسبی دارد و با توجه به قیمت بسیار مناسب آن (در مقابل دوربینهای ساده نقشهبرداری)، موارد استفاده فراوانی در طرحهای شهری دارد.
پس از آنکه یک فضای سبز، روی زمین طبیعی پیاده شد لازم است تا تقسیمات داخلی آن و یا عوارضی نظیر تیرهای چراغ برق، صندلی و آبنماها، سطلهای زباله، محوطه بازی کودکان، غرفههای خرید و فروش و سایر عوارض دیگر در داخل آن چنان پیاده شود که انطباق دقیق با نقشههای معماری طراحی شده داشته باشد و این همه با استفاده از هر دو روش نقشهبرداری سنتی و استفاده از سیستم تعیین موقعیت جهانی به سهولت امکانپذیر است.
در انتهای این بخش، میتوان در اختلاف بین این دو روش، چنین اظهار داشت که نقشهبرداری با GPS دارای تفاوتهایی با نقشهبرداری کلاسیک است.
زیرا شرایط جوی، روی آن تاثیری نداشته و همچنین برقراری دید مستقیم بین ایستگاههای نقشهبرداری الزامی نیست.
در یک جمله میتوان چنین گفت که قبل از طراحی، باید توجه داشت که هدف نهایی موردنظر چه است و دقتهایی که باید به آن برسیم، چقدر است.
پس از اجرای طرح مهندسی یک فضای سبز، به جهت اینکه هزینه بسیار زیادی صرف ایجاد این فضا شده است، باید در نگهداری آن کوشا بود و از طرفی بهسازی و داشتن اطلاعات جامع در مورد فضاهای سبز، لازم و ضروری به نظر میرسد.
GIS نقشههایی است که در طراحی مهندسی فضای سبز یک شهر به صورت کامل اجرا شده و ضمن تعمیم این فضاها، در جهت نگهداری و زیباسازی بیشتر آن اهتمام میورزد.
